ABD’li deprem uzmanına göre, Türkiye’de art arda gelen depremler “olağan dışı”

Paylaş

Bu Yazıyı Paylaş

veya linki kopyala

MÜCAHİT OKTAY/TUĞBA ALTUN – ABD’li sarsıntı uzmanı Doç. Dr. Judith Hubbard, Türkiye’de arka arda yaşanan ve “asrın felaketi” olarak nitelenen Kahramanmaraş merkezli zelzelelerin, meydana geldiği fay sistemi üzerinde daha evvel tespit edilenlerden daha büyük olması açısından “olağan dışı” olduğunu belirtti.

New York’taki Cornell Üniversitesi Jeoloji kısmında zelzele araştırmaları yapan Hubbard, “(ABD’deki ölçümlere göre) 7,8’in akabinde 7,5’lik zelzelenin takip etmesi şaşırtıcıydı. Bu, bir tıp tetikleme olabilir. Çok yaygın görülen bir durum değil ve eminim ki çok daha ziyan vericiydi.” tabirlerini kullandı.

20 yıldır dünyanın çeşitli bölgelerindeki zelzeleleri araştırdığını belirten Hubbard, Türkiye’nin güneyinde yaşanan zelzelelerin, “meydana gelen birçok zelzeleden daha karmaşık” olduğunu söyleyerek “Pek çok farklı fay kopmuş üzere görünüyor ve sonra herkesin dikkatini çektiğini düşündüğüm şey, mutlak yıkım.” dedi.

ABD’li akademisyen, “Binaların yıkılışının manzaraları o kadar trajik ki… ve bu, eski sarsıntılara nazaran çok eşsiz kalıyor. Münasebetiyle yıkımın boyutu ile yıkımın görünürlüğünün birleşimi nitekim lakin hakikaten şoke edici.” diye konuştu.

“Bu zelzelenin olağan dışı olduğunu düşünebilirsiniz”

Türkiye’de 10 vilayette 13 milyondan fazla insanı etkileyen sarsıntıyla ilgili hislerini tabir eden Judith Hubbard, bu husustaki şaşkınlığını ve ıstırabını şu sözlerle aktardı:

“Türkiye’de zelzele olduğunu birincinin yanlış duymuşum. 6,7 büyüklüğünde olduğunu duydum ve birinci fikrim, ‘Oh, hayır, 6,7 büyüklüğünde ve Türkiye’ye epey ziyan verici olabilir’ halindeydi fakat sonra internete baktığımda bunun yalnızca bir artçı sarsıntı olduğunu gördüm. Gerçek sarsıntının 7,8 büyüklüğünde olduğunu anlayınca yıkıldım.”

Hubbard, Türkiye ile Suriye’de de büyük yıkıma ve can kaybına sebep olan sarsıntının tektonik bir sarsıntı olduğunu, Arap levhasının kuzeye yanlışsız hareket etmesiyle Türkiye’deki farklı yer altı katmanlarını da harekete geçirdiğini söyledi.

Akademisyen Hubbard, “Bu zelzelenin olağan dışı olduğunu düşünebilirsiniz. Zira 7,8 ölçeğinde bir büyüklük, bu fay sistemi üzerinde daha evvel tespit edilenlerin hepsinden daha büyüktür.” tespitinde bulundu.

“Sarsıntı ne kadar uzun sürerse o kadar fazla hasar görürsünüz”

Türkiye’deki son zelzelenin çok derinde olmadığından ötürü, “sığ bir deprem” olarak isimlendiren Doç. Dr. Hubbard, “Sığ sarsıntılar daha berbattır. Zira burada beşerler kaymaya ve sallanmaya daha yakındır. Sarsıntının kendisi yaklaşık 75 saniye sürdü. Sarsıntı muhtemelen çok daha uzun sürdü. Zira taban hala birinci kırılmaya reaksiyon veriyor.” değerlendirmesini yaptı.

Böyle bir zelzelenin çok daha ziyan verici olduğunu ve hasarın boyutunu etkilediğini belirten Hubbard, “Sarsıntı ne kadar uzun sürerse o kadar fazla hasar görürsünüz.” dedi.

Depremin merkez noktasının yerleşim yerinin (Pazarcık) çabucak yanında olmasının, son derece yıkıcı tesir oluşturduğunu belirten ABD’li akademisyen, meydana gelen yüzlerce artçı zelzele hakkında şunları söyledi:

“Artçı sarsıntılar sarsıntılardan sonra olan olağan bir şeydir ve bunun nedeni tabanın kaymasıyla bölgedeki tüm fayların birdenbire yeni bir halde gerilmesidir ve böylelikle kendi küçük sarsıntılarını yaparak bu gerilime karşılık verirler ancak burada bir değil, iki büyük fayı kıran iki büyük zelzele olduğu için daha fazla artçı şok olabilir ve sonuç olarak artçı şok ölçüsünü iki katına çıkarır.”

Judith Hubbard, Türkiye’de yıkıcı bir zelzeleyle yüzleşen bölgenin bundan sonra da inançta olduğunun söylenemeyeceğine vurgu yaparak “Depremden sonraki vakit, öteki bir zelzele olma ihtimalinin en yüksek olduğu vakittir. Fayın etrafındaki bölgeler artık ekstra gerilim altındadır ve bence Türkiye muhtemelen bilhassa Kuzey Anadolu Fay Sınırı’nın durumu nedeniyle bu riskin farkında.” tabirlerini kullandı.

“Depremler kaçınılmazdır, onları durduramazsınız”

Güney Asya’dan ABD’ye, dünyanın çeşitli bölgelerinde yer hareketlerini gözlemleyen Judith Hubbard, sarsıntıların öngörülemez olduğunu şu sözlerle açıkladı:

“Depremler kaçınılmazdır. Onları durduramazsınız ve biz onları iddia bile edemeyiz. Lakin onlar hakkında bilgi edinebilir ve ne kadar büyük olabileceklerini ve tesirlerinin ne olacağını öğrenebiliriz. Hangi yerlerin, başkalarından daha yüksek risk altında olduğunu öğrenebiliriz ve bu üzere araçlarla daha inançlı hale gelebiliriz.”

Yer bilimcilerin, sarsıntı araştırmaları yaparken Türkiye’yi bir ders kitabı üzere gördüklerini belirten ABD’li akademisyen Hubbard, “Çünkü hakikaten büyüleyici bir tektonik ortam. Arap levhası kuzeye, Avrasya’ya çarpıyor ve Türkiye’de, Himalaya’da, İran’da ya da Alpler’de gördüğümüz üzere dev dağlar inşa etmek yerine, ekstrüzyon tektoniği denen bir şey var; bu da bu iki fay sisteminin Kuzey Anadolu’da birbirlerine nazaran bir açı geliştirdiği manasına geliyor. Türkiye’nin doğusu, batısı sıkışıp gidiyor.” dedi.

Son olarak, sarsıntılardaki can ve mal kayıplarının artmasına ait konuşan Hubbard, dünyada eskisinden daha fazla insan olduğu için, kıyı şeritleri ve fay çizgileri üzere tehlikeye açık bölgelerde ağırlaşan toplulukların, doğal afet durumunda eskiye göre daha büyük ziyan uğradığına, aksi takdirde dünyanın durumumun tektonik olarak eskisinden farklı olmadığına atıfta bulundu.

“Doğu Anadolu fay sisteminde bu büyüklükte bir sarsıntı meydana gelmedi”

Hubbard, 7,8’lik zelzelelerin sık sık görüldüğünü ve Türkiye’de de bu büyüklükte zelzelelerin daha evvel olduğunu belirterek “Ancak birebir fay üzerinde ve kırılan Doğu Anadolu fay sisteminde bu büyüklükte bir sarsıntı meydana gelmedi.” diye konuştu.

Türkiye’de zelzeleye maruz kalmamış binalar olduğunun altını çizen Hubbard, bilhassa fayların sarsıldığı bir periyotta buna reaksiyon olarak daha fazla sarsıntı olma riskinin de bulunduğunu aktardı.

Hubbard, 1930 ile 1960’lı yıllar ortasında Kuzey Anadolu fay çizgisinde zelzelelerin birbirini tetiklediğini anımsatarak net olarak bilinemese de güneyde de bunun olabileceğini tabir etti.

Levhaların hareketiyle fay sınırlarının etkilendiğine değinen Hubbard, bugüne kadar yapılan saha araştırmalarında fayın birtakım kısımlarında 3 metre civarında bir kayma olduğunun tespit edildiğini lisana getirdi.

Hubbard, olağanda bulunan fay çizgisine nazaran sarsıntıların 2 ile 8 metre ortasında bir kaymaya sebep olabileceğini kaydederek “Bu (3 metre), 7,8’lik bir zelzele için olağan bir kıymet. Şu ana kadar kaydedilen en büyük bedel 50 metreydi lakin bu 2011’de Japonya’da su altında meydana gelmişti ve hiçbir insan tarafından deneyim edilmemişti. 2008’de Çin’de gerçekleşen 7,9’luk sarsıntıda ise 8 ila 10 metre ortasında bir ölçüm yapılmıştı.” sözlerini kullandı.

Japonya, Çin yahut ABD’nin California eyaletindeki bina yapılarının Türkiye’ye uygun olmayabileceğini söyleyen Hubbard, “Binalar ve gelenekler farklı. Buna nazaran çalışmalı ve bu trajediyi anlayabilmeliyiz.” dedi.

Deprem uzmanı akademisyen, Türkiye’deki sarsıntının akabinde Twitter’da, “7,8 büyüklüğünde bir zelzelede ortalama 5 metre kayma olabilir. Yani bugünkü zelzele yaklaşık 300 yıllık sürece yayılmış bir gerilmeye dayanıyor.” halinde kıymetlendirme yapmıştı.

ABD’li deprem uzmanına göre, Türkiye’de art arda gelen depremler “olağan dışı”

Giriş Yap

Budun ayrıcalıklarından yararlanmak için hemen giriş yapın veya hesap oluşturun, üstelik tamamen ücretsiz!